Η Μάχη της Δημητσάνας

Στις 30 Αυγούστου 1948, μέσα στο πλαίσιο του Ελληνικού Εμφυλίου, δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού Πελοποννήσου επιχείρησαν να καταλάβουν τη Δημητσάνα. Η επιλογή του στόχου συνδέθηκε με τη στρατηγική κατάσταση στην Πελοπόννησο, με την απόσταση της κωμόπολης από μεγάλες κυβερνητικές δυνάμεις και με το συμβολικό βάρος που είχε η Δημητσάνα ως ιστορικός τόπος.

Η άμυνα οργανώθηκε γύρω από μονάδες της Χωροφυλακής, ένοπλες Μονάδες Αμύνης Υπαίθρου και κατοίκους της περιοχής. Τα βασικά σημεία της σύγκρουσης ήταν η Αγία Παρασκευή, το Κάστρο, η περιοχή της πλατείας και άλλα φυλάκια μέσα και γύρω από τον οικισμό. Η μάχη άρχισε νωρίς το πρωί· σε ορισμένα σημεία οι επιτιθέμενοι πίεσαν την άμυνα, όμως δεν κατόρθωσαν να ελέγξουν τον οικισμό.

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης υπήρξαν σημαντικές απώλειες και από τις δύο πλευρές. Οι αριθμοί που παραδίδονται στις μεταγενέστερες πηγές δεν είναι απολύτως ενιαίοι, γι’ αυτό η εγγραφή αποφεύγει την οριστική αριθμητική αποτίμηση και κρατά το βάρος στην τεκμηριωμένη ακολουθία των γεγονότων. Γύρω στο μεσημέρι δόθηκε σήμα υποχώρησης και οι δυνάμεις του ΔΣΠ αποχώρησαν, ενώ η Δημητσάνα παρέμεινε υπό τον έλεγχο των κυβερνητικών δυνάμεων.

Η μάχη έμεινε στη μνήμη της Δημητσάνας ως ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα της περιόδου 1946–1949. Το βιβλίο Η Μάχη της Δημητσάνας, που εκδόθηκε το 1949, διασώζει την άμεση μεταπολεμική μνήμη της πλευράς των υπερασπιστών, με ύφος επετειακό και έντονα φορτισμένο.